nadurjana.com

  "In-Nadur l-Ghaxqa ta' Ghawdex" Kan. Gian Piet Agius De Soldanis

MNARJA 2007

FL-OKKAŻŻJONI TA’ L-ERBGĦIN ANNIVERSARJU

MILL-GĦOTI TAL-ĠIEĦ TA’ BAŻILIKA

LIT-TEMPJU MONUMENTALI TAN-NADUR (1967 -2007)

X’INHI  L-BAŻILIKA?

 Kitba ta’ Anton Said

Erbgħin sena ilu, eżatt nhar is-26 ta’Ġunju 1967, il-Papa Pawlu VI, permezz tal-Bolla Appostolika li jġib l-ewwel kelmiet “Romae Parentibus” – “Lil Dawk li Nisslu lil Ruma”, għolla t-Tempju Monumentali tan-Nadur għad-dinjita` ta’ Bażilika Minuri. Ġieħ li għaqqad lil dan it-Tempju mal-familja kbira ta’ knejjes oħra Bażiliċi mxerrda madwar id-dinja kollha. Tempji li lkoll għandhom  rabta komuni bejniethom, dik ta’ għaqda speċjali mal-Papa, Suċċessur ta’ San Pietru.  Pero` x’nifhmu meta ngħidu Bażilika?, u  aħna n-Nadurin, li tant inħobbu l-Bażilika tagħna, x’nafu dwarha? Kif żviluppa dan il-kunċett? u x’sostenn għandu dan il-ġieħ fid-dinja ta’llum? Fuq kollox x’benefiċji spiritwali hemm għall-insara li jżuru u jitolbu f’xi knisja li hi Bażilika?

Ritratt: Tfal u zaghzah Nadurin waqt carcade li sar madwar Ghawdex, fuq l-ahbar sabieha li il-Bazilika giet moghtija lill-knisja monumentali, Kolleggjata, Insinji u Arcipretali tan-Nadur, il-Hadd 25 ta' Gunju, 1967 ghal habta tass-siegha ta' wara nofs in-nhar

STORJA

L-ORIĠINI  TAL-BAŻILIKA

 Il-kelma Bażilika li hi kelma Latina, oriġinat mil-lingwa griega li tfisser ‘Dar Irjali’. Il-palazz irjali, Basilike` Stoa` tar-Re Archon, mibni fis-seklu 6 q.K. fil-belt ta’ Atheni, hu meqjus bħala l-qedem bini arkitetoniku li  ngħata dan l-isem. Il-Bażilika ma’ baqetx biss fil-Greċja. Ma’ l-imperu Ruman, dan l-isem  kien  jingħata lill-bini pubbliku li kien jintuża għal diversi għanijiet, fosthom għan-negozju u qrati tal-ġustizzja. L-istruttura ta’ dan il-bini  kienet tikkonsisti f’sala kbira, maqsuma b’indani ta’ kolonni fuq iż-żewġ naħat li kienu jaqsmu din is-sala fi tliet wesgħat, b’dak tan-nofs kemmxejn ogħola  minn dawk tal-ġnub. Fil-belt ta’ Ruma jeżistu diversi eżempji eċċellenti ta’ l-ewwel Djar Irjali. Fost dawn insibu l-Bażilika Porcia, li hi meqjusa bħala l-eqdem waħda  li nbniet fis-sena 184 q.K., il-Bażilika Amelia 179 q.K u l-Bażilika Julia li bdiet  tinbena fis-sena 54 q.K. Ilkoll inbnew bosta snin  qabel ma’ nibtet l-idea ta’ Bażilika kif nafuha llum. Kien wara l-editt ta’ Milan tas-sena 313 w.K., li ta l-liberta` lill-Knisja Kattolika, li l-isem ta’ Bażilika beda jiġi mogħti lill-knejjes ewlenin insara li bdew jinbnew fil-belt ta’ Ruma. Issa d-dar t’Alla  kienet kisbet l-isem tant mistħoqq, dak ta’ ‘Dar Irjali’- Bażilika. Bdanakollu liema kienu l-ewwel  Bażiliċi li nbnew biex fihom tingħata qima ‘l Alla f’din il-belt?

Ritratt: In-Nadurin ingabru fil-pjazza wara li nxterdet l-ahbar li il-knisja giet moghlija ghad-dinjita ta' Bazilika.

L-EQDEM  BAŻILIĊI  KRISTJANI

 L-eqdem Bażilika Kristjana hi dik ta’ San Ġwann fil-Lateran. Hija “L-Omm u r-Ras tal-Knejjes kollha tad-dinja”. Din il-Bażilika kienet teżisti  fis-sena 314 w.K. Kien fuq xewqa tal-Papa Milzjade (311-314 w.k.) li f’fik is-sena, l-Imperatur Kostantinu kien offra l-proprjeta` tal-familja Plauzi Laterani fil-kwartier magħruf bħala Equites Singulares fil-belt ta’ Ruma, biex tkun tista` tinbena l-knisja mixtieqa. Fis-sena 324 w.K. din il-Bażilika, flimkien mal-Palazzi Lateranensi bieb ma’ bieb magħha,  ġew ikkonsagrati mill-Papa Silvestru I. (314-335 w.K) Il-Bażilika Lateranensi li hi ddedikata lis-Santissmu Salvatur, hi ukoll il-Katidral tal-Belt ta’ Ruma, fejn il-Papa, bħala Isqof tal-Belt, għandu l-Kattedra tiegħu. Fit-23 ta’ Jannar 1372 il-fdalijiet ta’ l-irjus ta’ l-Appostli San Pietru u San Pawl  tpoġġew għall-ewwel darba  għall-qima f’din il-Bażilika. Kien f’dan iż-żmien li l-Papa Girgor XI (1370-1378), permezz tal-Kostituzzjoni “Super Universa” iddikjara  din il-Bażilika  bħala l-ewwel fost il-knejjes kollha  tad-dinja. Minħabba l-pożizzjoni privileġġjata li tgawdi, il-Kattedra tal-Lateran hi l-unika knisja  li għandha t-titlu ta’ Arċibażilika. Fl-istess żmien li ġiet ikkonsagrata, fuq l-għolja tal-Vatikan kienet qed tinbena Bażilika oħra, dik ta’ San Pietru. Kien wara s-sena 313 w.K. li l-Imperatur Kostantinu  ta bidu għal din l-Bażilika fuq il-Qabar ta’ San Pietru.  Il-Bażilika Vatikana  ġiet ikkonsagrata mill-istess Papa fit-18 ta’ Novembru 326 w.K. Il-Papa Silvestru I, fis-sena 324 w.K.  talab ukoll lill-istess Imperatur biex fuq il-qabar ta’ l-Appostlu Pawlu, fi triq Ostiense, tinbena  Bażilika oħra f’ġieħu. Il-Bażilika ta’ San Paolo Fuori le Mura hi meqjusa bħala t-tielet l-eqdem fost il-Bażiliċi ta’ Ruma. Ftit taż-żmien wara, fis-sena 330 w.K. l-Imperatur Kostantinu kkummissjona  l-bini tal-Bażilika ta’ San Lorenzo Fuori le Mura. Din il-Bażilika twaqqfet fuq il-post fejn kienu jinsabu   l-fdalijiet tal-qaddis. F’dan il-perjodu f’Ruma bdew jitwaqqfu numru ta’ Bażiliċi. Fost dawn, l-aktar waħda li bdiet tingħata importanza hija dik ta’ “Santa Maria ad Neves” (tas-Silġ). Tradizzjoni tgħid li darba waqt il-Pontifikat tal-Papa Liberju (352-366) fil-lejl tal-5 ta’ Awissu, il-Verġni Marija  indikat  lill-Papa, biex fuq waħda mill-għoljiet ta’ Ruma, dik  magħrufa bħala Esquilino,  tinbena knisja f’ġieħha. Jingħad li l-Papa Liberju matul dan  il-lejl   ra din l-għolja miksija bis-silġ. Xi ħaġa staordinarja għax-xhur sħan tas-sajf. Minnufih il-Papa Liberju ta bidu għall-bini ta’ dan it-tempju ddedikat lill-Vergni Marija Omm Alla. Il-Bażilika Liberiana, kif inhi magħrufa, maż-żmien  bdiet tissejjaħ bħala Santa Maria Maggiore peress li hija kienet l-akbar waħda u l-aktar importanti fost il-knejjes kollha tal-belt  iddedikati lill-Verġni Marija.  Ma’ dawn  l-Bażiliċi f’Ruma nsibu madwar ħdax-il Bażilika oħra li jissejħu Bażiliċi Paleokristjani: li mhumiex għajr knejjes qodma li twaqqfu fuq katakombi u oqbra ta’ l-ewwel martri tal-knisja.

IL-BAŻILIĊI  JIBDEW JIKSBU L-IMPORTANZA TAGĦHOM,
JITWAQQFU  DAWK  PATRIJARKALI

Fir-raba` seklu, il-ħames ċentri l-aktar importanti tal-kristjaneżmu   ġew fdati  f’idejn it-tmexxija tal-Patrijarka. X’kien il-Patrijarka u x’responsabilita’ kellu? Il-Patrijarka kien dak  li f’isem il-Papa kien responsabbli  mit-tmexxjia tat-territorju fdat lilu. Il-Bażiliċi l-aktar importanti ta’ Ruma kellhom sehem kbir  f’dan il-patrijarkat. Dawn kienu ġew assenjati lil kull Partijarka maħtur li kellu għad-dispożizjoni tiegħu Bażilika għall-użu ta’ dmirijietu meta jkun Ruma. Il-Bażilika ta’ San Ġwann fil-Lateran  ġiet assenjata lill-Papa bħala Patrijarka tal-Punent. Dik ta’ San Pietru fil-Vatikan ġiet assenjata lill-Patrijarka ta’ Kostantinopli, filwaqt li l-Bażilika ta’ San Paolo Fuori Le Mura ġiet assenjata lil dak ta’ Lixandra. Il-patrijarkat ta’ Antijokja  ġie assenjat mal-Bażilika ta’ Santa Maria Maggiore.  Aktar tard fis-sena 451w.k., meta  l-belt ta’ Ġerusalemm  ġiet mgħollija għal ġieħ ta’ patrijarkat,  ġiet assenjata lilha l-bażilika ta’ San Lorenzo Fuori Le Mura. B’hekk dawn it-tempji bdew jissejħu Bażilċi Patrijarkali. Illum il-ġurnata dan il-patrijarkat hu biss parti mill-istorja, u ma  baqagħlu l-ebda funzjoni. Fi ħdan il-Knisja Katttolika hemm tliet tempji oħra li jissejħu Bażiliċi Patrijarkali minħabba l-importanza tagħhom. Dawn huma l-Bażilika ta’ San Franġisk f’Assisi, u dik qrib tagħha l-Bażilika ta’ Santa Maria Degli Angeli, kif ukoll dik ta’ San Marco ġewwa Venezja. Fis-sena 2006   tħabbar li l-Papa Benedittu XVI kien irrinunzja t-titlu tiegħu ta’ Patrijarka tal-Punent, filwaqt li fil-11 ta’ Diċembru 2006, waqt konferenza ta’ l-aħbarijiet li saret fis-Sala Stampa tas-Santa Sede, l-Arċipriet tal-Bażilika ta’ San Paolo Fuori Le Mura, il-Kardinal Andrea Cordero Lanza di Montezemolo ħabbar li minn dak inhar il quddiem il-Bażiliċi Patrijarkali ma kinux ser jibqgħu jissejħu aktar hekk. Minflok dawn bdew jissejħu bl-isem il-ġdid tagħhom, dak ta’ Bażiliċi Papali, jew aħjar Bażiliċi tal-Papa.

IL-FESTI TAL-ĠUBLEW

Matul is-sekli l-Knisja għażlet diversi snin ta’ maħfra u grazzji speċjali. Snin li fihom  jiġu ċċelebrati l-festi tal-Ġublew, festi li fihom l-aktar Bażiliċi importanti ta’ Ruma  għandhom sehem kbir. Pero’ kif bdew dawn il-festi?  Għaliex huma daqshekk partikulari? Fil-festi tal-Ġublew, il-Knisja Kattolika tagħti lill-insara l-kisba tar-rebħ ta’ l-Indulġenza Plenarja,  grazzja speċjali ta’ maħfra  tal-piena  taż-żmien mistħoqqa bi-tpattija għad-dnubiet. L-ewwel festi tal-Ġublew  saru fis-sena 1300  mill-Papa Bonifaċju VIII.(1294-1305). F’dawn il-festi  kienet ingħatat maħfra universali. Kien ġie stabbilit li biex setgħet tinkiseb din il-maħfra, in-nisrani kellu jżur il-Bażiliċi Apostoliċi ta’ San Pietru fil-Vatikan u dik ta’ San Pawl   fi Triq Ostiense għal mhux inqas minn tletin darba.  Din id-direttiva kienet tgħodd għal dawk li kienu joqogħdu fil-belt ta’ Ruma. Il-pellegrini li jiġu minn barra l-belt kienu obbligati li  jżuru dawn it-tempji għal ħmistax-il darba biss. Fil-festi tal-Ġublew ta’ wara li kien sar fis-sena 1350, il-Bażiliċi stabbiliti li n-nisrani seta` jżur biex jikseb il-maħfra tal-piena taż-żmien, kienu  tlieta. Flimkien ma’ l-ewwel bażiliċi żdiedet  dik ta’San Ġwann fil-Lateran. Mill-festi tal-Ġublew ta’ wara li  saru fis-sena 1390, sa l-aħħar festi tal-Ġublew tas-sena 2000, il-Bażiliċi Ġubilari dejjem ġew stabbiliti għal erbgħa, biż-żjieda tal-Bażilika ta’ Santa Maria Maggiore fis-sena 1390.  Ta’ interess partikulari huwa l-Bieb Imqaddes li kull waħda minn dawn il-Bażiliċi għandhom u li n-nisrani hu mistieden biex matul dawn il-festi jgħaddi minnu biex b’mod simboliku juri l-indiema tiegħu ta’ dnubietu.  Il-bieb Imqaddes tal-Bażilika ta’ San Pietru, jiftaħ il-festi ta’ kull Ġublew. Dan  jiġi miftuħ f’ċerimonja solenni mill-Papa nnifsu. Fit-tmiem, il-bieb ta’ kull Bażilika jerġa’ jingħalaq mill-ġdid, u jinżamm magħluq sal-ġublew ta’ wara. Ta’ min jgħid li l-ewwel darba li saret din iċ-ċerimonja kien fil-festi tal-Ġublew tas-sena 1500, mill-Papa Alessandru VI.(1492-1503). Dawn il-festi isiru kull ħamsa u għoxrin sena, sakemm ma jiġix deċiż mod ieħor mill-Papa.  

KATEGORIJI TA’ BAŻILIĊI:

IL-BAŻILIĊI  MAĠĠURI

Il-Bażiliċi Maġġuri  huma  meqjusa bħala l-aktar tempji ta’ importanza fi ħdan il-Knisja Kattolika. Is-sena 1727 hija s-sena li fiha nsibu l-eqdem dokument li jagħmel referenza għalihom. Kien żmien li l-Bażiliċi ta’ San Ġwann fil-Lateran, San Pietru fil-Vatikan, il-Bażilika ta’ San Pawl fi Triq Ostiense, il-Bażilika ta’ Santa Maria  ad Neves, kif ukoll dik ta’ San Lorenzo Fuori Le Mura kienu lkoll qed jiġu meqjusa bħala aktar distinti mill-knejjes l-oħra. Dan għaliex huma fost l-ewwel knejjes li twaqqfu, kif ukoll minħabba l-importanza tal-post u r-raġuni li għalihom inbnew.  Kien żmien li kienu qed jitqiesu bħala knejjes Maġġuri minn fost numru ta’ knejjes oħra msejħa Bażiliċi kif ukoll oħrajn li kienu jissejħu Kolleġġjati fil-belt ta’ Ruma. F’dan iż-żmien li qed insemmu, il-knejjes Bażiliċi kif nafuhom illum kienu għadhom ma bdewx jitwaqqfu. Il-Bażiliċi Maġġuri  jappartjenu lkoll lill-Papa.  Fost il-privileġġi li dawn il-Bażiliċi jgawdu  nsibu l-artal maġġur li fuqu jista` jqaddes biss il-Papa. Fl-assenza tiegħu jinħatar delegat minnu. Il-Bażilika ta’San Lorenzo Fuori Le Mura għalkemm fil-passat ġie li tqieset li hi waħda mill-Bażiliċi Maġġuri, u għalkemm hija waħda importanti, illum il-ġurnata m’hijiex waħda mill-erba` Bażiliċi Maġġuri stabiliti. Il-Bażiliċi Maġġuri lkoll  għandhom sehem specjali fil-festi tal-Ġublew, u huma biss għandhom dak li huwa magħruf bħala l-Bieb Imqaddes li jinfetaħ biss f’dawn il-festi speċjali. Il-Papa hu rappreżentat f’kull Bażilika permezz ta’ Kardinal maħtur minnu li għandu l-uffiċċju ta’ Arċipriet ta’kull Bażilika. Id-dedikazjoni ta’ kull Bażilika huwa l-aktar jum importanti li jiġi ċċelebrat fil-kalendarju liturġiku.  Fid-9 ta’Novembru tiġi ċċelebrata dik ta’ San Ġwann fil-Lateran, li fi ħdan l-artal Papali tagħha nsibu kkonservat artal ieħor tal-injam  attribwit lill-ewwel papiet minn San Pietru (64 w.K.) sal-Papa San Silvestru (314-335 w.K.) li fuqu kienu jiċċelebraw is-sagrifiċċju tal-quddiesa. It-18 ta’Novembru huwa l-jum  tad-dedikazjoni tal-Bażiliċi ta’San Pietru fil-Vatikan u dik ta’ San Pawl fi Triq Ostiense. Huwa jum li flimkien mal-festa titulari tagħhom, dik tad-29 ta’ Ġunju jiġu ċċelebrati b’qima kbira. Aktar u aktar meta nafu li taħt l-artal papali ta’ kull Bażilika hemm midfuna l-fundaturi tal-Knisja. Il-Bażilika ta’ Santa Maria Maggiore tfakkar il-festa tad-dedikazzjoni kif ukoll il-festa titulari tagħha fil-5 ta’ Awissu b’rabta mal-miraklu tas-silġ  li kien xhud tiegħu l-Papa Liberju. Ta’ interess f’din il-Bażilika nsibu li fil-kripta taħt l-artal papali hemm dawk li huma meqjusa bħala l-fdalijiet tal-maxtura tal-Bambin Ġesu’.

L-Insinja ta’ kull Bażilika huwa s-simbolu li juri d-dinjita` u l-awtorita`. Għalhekk il-Bażiliċi Maġġuri jagħmlu użu mill-Qanpiena magħrufa bħala t-Tintinnablu bħal Bażiliċi Minuri. Jagħmlu użu ukoll mill-Umbrellun magħmul mill-bellus aħmar irrakkmat bid-deheb, differrenti minn dak użat mill-Bażiliċi Minuri li juri r-rabta diretta li kull Bażilika għandha mal-Papa. 
                

L-ArċiBażilika ta’ San Ġwann fil-Lateran għandha l-privileġġ uniku ta’ l-użu ta’ żewġ umbrelluni  tal-bellus aħmar. Il-Bażilċi Maġġuri l-oħra jagħmlu użu minn umbrellun wieħed.

Bażiliċi Affiljati

Sa qabel ma bdew jitwaqqfu l-Bażiliċi kif nafuhom illum, wara li ġew stabiliti  fis-sena 1783,    kienet xi ħaġa komuni li t-titlu ta’ Bażilika jingħata permezz ta’ Affiljazjoni ma’ xi waħda mill-Bażiliċi Maġġuri. Użanża li llum spiċċat u minflok din inbidlet ma’ waħda spiritwali. Permezz ta’ Affiljazzjoni Spiritwali, knisja ma tiksibx it-titlu ta’ Bażilika kif kien isir fl-antik, iżda tikseb l-istess Indulġenzi li jgawdu l-Bażiliċi Maġġuri.

Grazzji Spiritwali

Minħabba l-importanza tagħhom, il-Bażiliċi Maġġuri  ġew imżejna bir-rebħ tal-Indulġenzi: grazzji speċjali mogħtija lilhom mill-Papiet. Grazzji li  jistgħu jiġu akkwistati mill-insara minn dawn it-tempji, f’okkażjonijiet  speċjali. Mal-medda tas-snin diversi knejjes ġew Affiljati Spiritwalment ma’ xi waħda mil-Bażilċi Maġġuri.  B’hekk  dawn  bdew igawdu mill-istess sehem ta’ dawn l-akkwisti spiritwali.

IL-BAŻILIĊI  PONTIFIĊJI

Għalkemm huma knejjes ta’ ċerta importanza, u huma taħt il-ħarsien tal-Papa, dawn il-Bażiliċi m’humiex bħal dawk Maġġuri. Huma knejjes Bażiliċi Minuri bid-differenza li jissejħu Bażiliċi Pontifiċji, peress li huma amministrati mill-Kurja Rumana f’isem il-Papa. Il-Papa fil-fatt huwa rappreżentat f’kull Bażilika mid-Delegat Pontifiċju fil-kariga ta’Isqof jew Kardinal li jkun maħtur minnu. Il-Bażiliċi Pontifiċji huma biss ħamsa. Dawn huma: il-Bażilika Pontifiċja ta’ Sant Antnin ta’ Padova, il-Bażilika Pontifiċja ta’ San Nikola ta’Bari, il-Bażilika Pontifiċja tal-Madonna ta’ Loretu, l-Bażilika Pontifiċja tal-Madonna ta’ Pompej, kollha fl-Italja. Ma’ dawn hemm ukoll il-Bażilika Pontifiċja ta’ San Mikiel f’Madrid fi Spanja. Ilkoll huma knejjes ta’devozjoni u ċentri ta’ pellegrinaġġi marbuta mal-Madonna u l-qaddis patrun tagħhom, u għalhekk  bir-raġun jixraq li jkollhom dak l-isem partikulari u  jissejħu Bażiliċi Pontifiċji.

IL-BAŻILĊI  IMMEMORJALI.

Fil-familja kbira ta’ knejjes Bażiliċi, insibu numru minnhom li kisbu dan il-ġieħ qabel is-sena 1783, meta  kienet twaqqfet l-ewwel Bażilika permezz ta’digriet maħruġ mill-Papa. Allura wieħed jistaqsi kif kienu ġew stabiliti dawn il-Bażiliċi qabel din is-sena? Bla dubju ta’ xejn dawn il-knejjes huma fost l-ewwel knejjes tal-Kristjaneżmu li twaqqfu, u għalhekk kienu jissejħu hekk. Ilkoll b’xi mod jew ieħor twaqqfu f’xi post tant għażiż għall-insara. Fis-sena 1917 il-liġi Kanonika (il-liġi tal-Knisja) stabbiliet li dawn il-knejjes, flimkien ma’ dawk il-knejjes Kolleġġjati fil-belt ta’ Ruma li kienu jitqiesu bħala Bażiliċi Minuri u li kienu l-mudell li fuqhom kellhom jitwaqqfu l-ewwel Bażiliċi kif nafuhom illum,  kellhom bi dritt iżommu dan il-ġieħ. Ġieħ li kisbu mijiet ta’ snin ilu, skond id-drawwa u minħabba l-importanza tagħhom. Għalhekk dawn bdew jissejħu Bażiliċi Immemorjali. In-numru ta’ dawn il-bażiliċi huwa ta’ mija u tnejn u għoxrin, u huma mifruxa fil-belt ta’ Ruma, oħrajn fl-Italja, fi Spanja, fil-Portugall, fil-Polonja u fl-Art Imqaddsa.

IL-BAŻILIĊI MINURI

Bla dubju ta’ xejn, il-Bażiliċi Minuri   huma l-aktar komuni u ċertament magħrufa minn kulhadd. Imma minn fejn tnisslu u kif żviluppaw mal-medda tas-snin? Wara l-editt ta’ Milan tas-sena 313 w.K., li ta d-dritt lill-insara li jistgħu jipprattikaw ir-reliġjon kristjana mingħajr indħil fil-belt ta’ Ruma, numru ta’ knejjes bdew jinbnew fil-postijiet l-aktar sagri ta’ l-ewwel insara.  Minħabba l-importanza tagħhom dawn bdew jissejħu Bażiliċi-Djar Irjali. Mill-banda l-oħra, bil-firxa globali tal-kristjaneżmu bdew jinbnew ukoll l-‘ecclesia’, il-knejjes komuni, li saru l-postijiet ewlenin ta’ qima tal-kristjaneżmu. Kien f’dan iż-żmien li bdiet toħroġ id-differenza bejn knisja u oħra. Knejjes mibnija fuq postijiet sagri f’Ruma kif ukoll fl-Art Imqaddsa  bdew jissejħu Bażiliċi, u hekk bdew  jingħażlu mill- knejjes l-oħra. Din id-distinzjoni  ħadet svolta ġdida fis-sittax-il seklu meta f’Ruma, knejjes meqjusa privileġġjati kienet titwaqqaf fihom Kolleġġjata simili għal dik tal-lum, b’numru ta’ kanoniċi li kienu marbuta li joffru s-servizz tagħhom fit-talb  liturġiku. Dawn il-Kolleġġjati minbarra n-numru ta’ privileġġi li kellhom, bdew jagħmlu użu  mill-umbrellun u t-tintinnablu, li kien is-simbolu ta’ dinjita` u awtorita` tal-Bażiliċi Maġġuri. Id-differenza kienet fil-kwalita` tad-drapp użat.  L-umbrellun ta’ dawn il-Kolleġġjati kien magħmul min newl, b’rabta mad-drapp użat mill-membri tas-servizz tal-palazz papali,   filwaqt li dak tal-Bażiliċi Maġġuri peress li huma knejjes Papali, kien tal-bellus b’rabta mad-drapp użat mill-Papa.  Kienu knejjes li maż-żmien, x’aktarx fit-tmintax-il seklu, bdew jissejħu wkoll Bażiliċi, u li servew ta’mudell tal-Bażiliċi  li  ‘l quddiem kellhom jibdew jitwaqqfu uffiċjalment, u jinfirxu mad-dinja kollha. Is-sena 1783 rat it-twelid ta’ l-ewwel Bażilika li twaqqfet mill-Awtoritajiet Appostoliċi.  Fis-27 ta’Ġunju, l-Papa Piju VI  laqa` t-talba li  saret mill-patrijiet Agostinjani, u permezz tal-brevi ‘Supremus Ille’  waqqaf l-ewwel Bażilika barra  l-belt ta’ Ruma il-knisja ta’ San Nikola f’Tolentino. Kienet l-ewwel Bażilika li twaqqfet permezz ta’ digriet  u b’hekk fetħet it-triq għat-twaqqif ta’ bażiliċi oħra kif nafuhom illum.Wieħed u għoxrin sena wara, fl-Italja twaqqfu żewġ Bażiliċi oħra. Waħda  fil-Katidral ta’ San Klement f’Veletri qrib Ruma (2.3.1804), u l-oħra fil-Katidral ta’ San Flaviano f’Recanati fir-reġjun tal-Marche (17.8.1804). L-ewwel Bażilika li twaqqfet barra mill-Italja kienet dik fil-Katidral ta’ Notre Dame f’Pariġi. Dan sar fis-27 ta’Frar 1805. Fis-27 ta’ Awissu 1836, il-Kongregazzjoni tar-Riti ppubblikat dokument dwar l-użu tal-privileġġi u d-drittijiet li għandhom igawdu l-knejjes Bażiliċi. Kien dan id-digriet li baqa` magħruf bħala Lucerina li stabilixxa l-użu ta’ l-umbrellun bil-kuluri isfar u aħmar għall-Bażiliċi kollha li kellhom jitwaqqfu ġodda minn dak iż-żmien ‘l hawn.
 Wara l-Konċilju Vatikan II ir-rwol tal-knejjes Bażiliċi ġie addattat għaż-żminijiet tal-lum. Id-digriet “Domus Dei” tas-6 ta’Lulju 1968 stabilixxa li kull Bażilika għandha tkun tempju  b’ rabta speċjali mal-Papa, u jagħti qima speċjali lill-fundaturi tal-Knisja. Id-digriet ‘Domus Ecclesiae’ tad-9 ta’ Novembru 1989, kompla jikkonferma dan. Il-knejjes Bażiliċi komplew jiġu mogħnija  bil-grazzji spiritwali ta’ l-Indulġenzi, simili għal dawk tal-Bażiliċi Maġġuri.

Il-Festi Speċjali ta’ kull Bażilika:

Kull Bażilika hija marbuta mal-Papa. Hija tempju marbut mal-fundaturi tal-Knisja, l-Appostli San Pietru u San Pawl. Biex tesprimi din r-rabta, kull  knisja Bażilika ta’ kull sena hi obligata li tiċċelebra dawn il-festi li ġejjin:

I)   Il-Festa tal-Kattedra ta’ San Pietru – fit-22 ta’ Frar.
II)  Is-Sollennita` ta’ l-Appostli San Pietru u San Pawl – id-29 ta’ Ġunju.
III) L-Anniversarju ta’ l-Elezzjoni tal-Papa – 19 t’April.

L-Indulġenzi  Plenarji:

Meta jżur u jitlob fi knisja Bażilika in-nisrani jista’ jirbaħ din il-grazzja spiritwali. Grazzja ta’ maħfra tal-piena taż-żmien għad-dnubiet mejta diġa maħfura, u ukoll għal dawk venjali. Il-kundizzjonijiet mitluba biex tkun tista` tinkiseb din il-grazzja huma: qrara sagramentali, tqarbina, talba skond il-fehma tal-Papa, kif ukoll iċ-ċaħda minn kull rabta tad-dnub. Il-jiem li fihom tista tinkiseb l-Indulġenza fi knisja Bażilika huma:

I)   Ta’ kull sena f’jum il-Konsagrazzjoni – Bażilika Nadurija 12 ta’ Mejju.
II)  F’jum il-festa Titulari.
III) Fis-Sollennita` ta’ l-Appostli San Pietru u San Pawl – id-29 ta’ Ġunju.
IV) Fl-anniversarju ta’ l-għoti tal-ġieħ tal-Bażilika – Bażilika Nadurija 26 ta’ Ġunju.
V)   F’ġurnata partikulari magħżula  mill-Knisja Bażilika.
VI) Darba fis-sena f’ġurnata magħżula min nisrani.

L-Insinja

L-Insinji tal-Bażiliċi Minuri huma simili għal dawk tal-Bażiliċi Maġġuri.  Kull Bażilika Minuri tista` tagħmel użu mit-Tintinnablu (il-qanpiena) kif ukoll mill-Umbrellun bil-kuluri isfar u aħmar li jissimbolizzaw ir-rabta mal-Papa. Fl-antik dawn iż-żewġ simboli kienu jakkompanjaw  lil Papa meta kien  jivvjaġġa b’mod speċjali fit-toroq ta’ Ruma. Ma’ dawn is-simboli kull knisja Bażilika hi obligata li tpoġġi f’post prominenti “ċ-Ċwievet ta’ San Pietru” li jissimboliżżaw is-setgħa mogħtija lill-Papa. Setgħa li ta Ġesu Kristu stess lill-ewwel Papa San Pietru, meta qallu: “ U  Jiena ngħidlek, li inti Pietru u fuq din il-blata  nibni l-Knisja tiegħi, u s-setgħat tal-infern ma jegħlbuhiex. U lilek nagħtik l-imfietaħ tas-saltna tas-smewwiet; u dak li torbot fuq l-art, ikun marbut fis-smewwiet; u  dak li tħoll fl-art, ikun maħlul fis-smewwiet” (  Mt.16; 18-19 ).

STATISTIKA

U wara din il-ħarsa ta’ kif żviluppaw il-knejjes Bażiliċi, il-mistoqsija tiġi weħidha: Kemm huwa n-numru  tal-knejjes li għandhom dan il-ġieħ? Madwar id-dinja kollha n-numru ta’ knejjes Bażiliċi huwa ta’ madwar 1500. Numru li jinbidel kontinwament minħabba t-twaqqif ta’ oħrajn ġodda. Jitqarraq min jaħseb li t-twaqqif tal-Bażiliċi kien komuni fl-antik u llum m’għadux. Anzi, l-aktar sena li fiha twaqqfu Bażiliċi ġodda kienet is-sena 1998. Sena li fiha twaqqfu 32 waħda. Wara tiġi dik ta’ warajha, l-1999, li fiħa twaqqfu 30 Bażilika ġdida. Is-sena 1991 kienet it-tielet l-aktar sena b’29 Bażilika ġdida. F’kelma waħda s-snin disgħin kienu l-aktar għaxar snin li fihom twaqqfu Bażiliċi ġodda, 180 b’kollox. Wara dawn jiġu s-snin ħamsin li fihom twaqqfu 163 Bażilika ġdida u wara s-snin sittin, b’161 Bażilika li minnhom il-Bażilika Nadurija tagħmel parti.
Mill-banda l-oħra l-anqas għaxar snin li fihom twaqqfu knejjes Bażiliċi kienu s-snin disgħin tas-seklu tmintax (1790’s) li fihom ma twaqqfet l-ebda Bażilika. Wara jiġu s-snin tmenin ta’ l-istess seklu (1780’s) li fihom kienet twaqqfet Bażilika waħda,  dik ta’ Tolentino fis-sena 1783. Wara nsibu s-snin għoxrin tas-seklu dsatax (1820’s) li fihom kienu twaqqfu biss żewġ Bażiliċi ġodda. Iżda  x’sinifikat għandhom il-knejjes li jgawdu dan il-ġieħ  fiż-żminijiet tal-lum? Huwa biss unur jew ukoll sostenn  għall-Knisja Kattolika? X’inhuma l-obbligi ta’ kull komunita’ fi ħdan Knisja Bażilika?

DIN   HI   L-BAŻILIKA!

Il-Bażilika  hija tempju li tagħti glorja lil Alla. Permezz ta’ numru biżżejjed ta’ saċerdoti kull knisja Bażilika għandha tiżgura li qed twassal servizz liturġiku u pastorali b’emfasi ta’ formazjoni reliġjuża fost il-komunita` fi ħdana. Il-ġieħ ta’ Bażilika hu mhux ħlief  Unjoni Universali ta’ Komunitajiet Insara li jħaddnu Rabta Speċjali mal-Papa. L-Bażilika m’hijiex ħlief Patt ta’ Rabta Miegħu. Għalina n-Nadurin din ir-rabta seħħet fit-28 ta’April 1688, meta l-Isqof David Cocco Palmieri waqqaf din il-parroċċa taħt il-ħarsien ta’ l-Appostli San Pietru u San Pawl. Ikolli nistqarr li sa minn dan iż-żmien n-Nadurin  dejjem ħassewhom influwenzati bi sħiħ mit-tmexxija papali. Kienet rabta li kienet ir-raġuni ewlenija li n-Nadurin  riedu jsaħħu aktar permezz ta’ l-akkwist ta’ dan il-ġieħ. Rabta li laħqet il-qofol tagħha b’Aggregazzjoni Spiritwali  ma’ l-Oqbra li jħaddnu fihom il-fdalijiet qaddisa ta’ l-Appostli Patruni tagħna. Il-Bażilika mhix ħlief patt. Patt ta’ rabta li ta’ kull sena nhar is-26 ta’ Ġunju, aħna n-Nadurin irridu  nġeddu. Patt li jorbot lilna, flimkien mal-knejjes Bażiliċi kollha f’rabta intima mal-Papa Suċċessur ta’ San Pietru. Rabta li trid tiġi espressa permezz tat-talb u x-xandir tat-tagħlim tiegħu. Din hi l-Bażilika li aħna  nagħmlu parti minha. Din hi t-tifsira tad-Dar Irjali fiż-żmenijiet tal-lum. Din hi l-Bażilika Nadurija, d-Dar Irjali ta’ Pietru u Pawlu. Id-dar ta’ dawk li Nisslu lil-Ruma. “Romae Parentibus” naqqxu missirijietna b’imħabba mal-faċċata tat-Tempju Monumentali tagħna. “Lil Dawk li Nisslu lil Ruma”, il-Papa Pawlu VI  seddaqha erbgħin sena ilu. U llum aħna n-Nadurin li qegħidin ngħixu żminijiet oħra minn meta missirijitna  kisbu dan il-ġieħ, ejjew inkomplu nġeddu din ir-rabta permezz ta’ talba.  Talba li trid tingħad mill-qalb ta’ kull Naduri. Talba li jridu nkomplu intennu fis-snin li ġejjin. Talba mogħtija lilna  mill-istess arkitett tal-Bażilika Nadurija li aktar minn erbgħin sena ilu kien  strumentali biex il-poplu Naduri seta’ jikseb dan il-ġieħ. Ġieħ ta’ Bażilika li saħħaħna aktar spiritwalment. Ġieħ ta’ Bażilika li rabat kommunita’ parrokkjali  f’Għaqda Intima mal-Papa Suċċessur ta’ San Pietru.

Ritratt: Is-Salib tal-Bazilika jitpogga fuq il-knija

Viva l-Bażilika Nadurija, Viva d-Dar Irjali ta’ Pietru u Pawlu.

TALBA

Mulej Alla, li bil-fomm tal-profeta tiegħek Ħaġġaj għid ‘Il-glorja ta’ l-aħħar ta’ dan it-tempju tkun akbar minn qabel u f’dan il-post jien ngħati s-sliem’ (2,8), aħna nemmnu li mhux biss mit-tempju ta’ Ġerusalemm iżda wkoll u wisq iżjed mill-knejjes insara fejn tinsab preżenti fl-Ewkaristija int b’idejk miftuħa tqassam il-grazzji tas-sema. Fl-waqt li qegħdin infakkru l-erbgħin anniversarju mindu l-knisja Kolleġġjata tan-Nadur ġiet mogħollija għad-dinjita` ta’ Bażilika, aħna minn qalbna nitolbuk maħfra ta’ kull meta nqasna mir-rispett lejn dan il-post qaddis. Inroddulek ħajr ukoll għall-grazzji u l-barkiet kollha li inti qassamt minn dan it-tempju tiegħek, u nkomplu ninsistu miegħek sabiex minn din id-dar ikkonsagrata lilek, bl-interċessjoni tal-Appostli Protetturi tagħna San Pietru u San Pawl tkompli tqanqal il-bniedmin ġenerusi, rġiel u nisa, ħalli jwieġbu għall-vokazzjoni tagħhom billi joffrulek ħajjithom u jiddedikaw ruħhom għas-servizz tiegħek, imħeġġin bl-imħabba lejk u lejn għajrhom. Nitolbuk ukoll li ma tehda qatt tbierek u tħares il-familji tagħna kif ukoll il-Kleru u l-poplu kollu ta’ din il-parroċċa.

                                                                                                               Amen.

Mons Isqof Nikol Ġ. Cauchi
26.6.2007

MILL-QALB NIFTAKRU U NGĦIDU GRAZZI  LIN-NADURIN  KOLLHA,  KEMM DAWK LI ĦALLEWNA KIF UKOLL DAWK LI GĦADHOM FOSTNA  LI  TANT ĦADMU  GĦALL- AKKWIST TA’  DAN IL-ĠIEĦ 
U NAQSMU IL-FERĦ TAGĦNA MA’ ĦUTNA L-KNEJJES BAŻILIĊI TA’ MALTA U TA’
GĦAWDEX

 Bażiliċi imwaqqfa  wara s-sena 1783:
 Bażilika tal-Portu Salvu,  il-Belt Valletta  (25.3.1816),  Bażilika tal-Karmnu,  il-Belt Valletta ( 13.5.1895), Bażilika ta’ Marija Bambina, Isla ( 3.1.1921), Bażilika Ta’ Pinu, Għarb (31.8.1932), Bażilika   ta’ Sant Elena,  Birkirkara  (18.1.1950 ),   Bażilika  San Ġorg  Martri – Belt Victoria,  ( 6.9.1958),  Bażilika  ta’ San   Pietru  u  San  Pawl – Nadur  (26.6.1967),  Bażilika  ta’ Marija  Bambina, Xagħra  (26.8.1967) u  dik tal-Viżitazjoni – Għarb li tgawdi l-istess privileġġi tal-Bażilika Ta’ Pinu (28.11.1967)

 Bażiliċi Affiljati mal-Bażiliċi Maġġuri  
Kappella ta’San Klement – Żejtun. Affiljata ma’ Santa Maria Maggiore (1622),Kappella tal- Madonna tad-Duluri – Żebbuġ. Affiljata mal-Lateran (1726). Kappella tal- Madonna tal-Patroċinju – Għasri. Affiljata ma’ Santa Maria Maggiore (1768).

Affiljazjonijiet Spiritwali
Ġesu’ Nażżarenu – Sliema. Affiljata Spiritwalment mal-Bażilika tal-Lateran (17.8.1895) u mal-Bażilika Vatikana (12.12.1900). San Ġorġ Martri –Victoria  Affiljata  Spiritwalment mal-Bażilika tal-Lateran ( 10.3.1968 ) Maria Bambina – Xagħra. Affiljata Spiritwalment mal-Bażilika ta’ Santa Maria Maggiore (8.9.2003).  Tal-Patroċinju – Għasri. Affiljata Spiritwalment ma’ Santa Maria Maggiore (17.2.2004)
San Pietru u San Pawl - Nadur. Affiljata Spiritwalment mal-Bażilika Papali ta’ San Pietru (29.1.2004) u mal-Bażilika Papali ta’ San Paolo Fuori Le Mura (10.5.2004)

Referenzi: Digrieti Uffiċjali tal-Vatikan – Lucerina 1836, Domus Dei 1968 u Domus Ecclesiae 1989.

Ħajr: Congregazione per il Culto Divino e la Disciplina dei Sacramenti – Belt tal-Vatikan.
          Mons. Isqof Nikol Cauchi għat-talba li għoġbu jikteb għal dan l-artiklu.

Hajr ukoll lill Anton Said ta' l-artiklu u tal-ritratti.